کلیـــات

9-1-1 هدف

     هدف این مبحث ارائه حداقل ضوابط و مقرراتی است که با رعایت آنها شرایط ایمنی، قابلیت بهره برداری و پایایی سازه‌های موضوع این مبحث فراهم شود.

9-1-2 دامنه کاربرد

     ضوابط و مقررات این مبحث باید در طرح، محاسبه، اجرا و کنترل مشخصات مواد تشکیل دهنده و کیفیت اجرای سازه‌های بتنی رعایت شوند و حاوی ضوابط و مقررات مربوط به سازه‌های بتن آرمه‌ای است که با سنگدانه‌های معمولی و سیمان پرتلند یا سیمان آمیخته ساخته می شوند و مقاومت مشخصه آنها حداقل برابر 20 مگاپاسکال می‌باشد.

9-1-3 مبانی طراحی

9-1-3-1- در این مبحث مبنای طراحی سازه‌ها برای حصول ایمنی و قابلیت بهره‌برداری، بررسی و کنترل آنها در حالت‌های حدی است. روش کلی طراحی مبتنی بر جنبه‌های احتمالاتی است که با اعمال ضرایب جزئی ایمنی به مقادیر مشخصه بارها و آثار مؤثر برسازه طبق مبحث ششم مقررات ملی ساختمان و مقادیر مشخصه مقاومت‌های بتن و فولاد، در محاسبه منظور می‌شوند.

9-1-3-2- پایایی سازه‌ها با توجه به شرایط رویارویی آنها با محیط، از طریق انتخاب شکل قطعات متناسب با این شرایط، مراعات مشخصات فنی اجرایی از قبیل کیفیت و حداقل مقدار سیمان، کیفیت آب، نسبت‌های آب به سیمان، نوع و کیفیت سنگ‌دانه‌ها، حداکثر مقدار مواد زیان آور در مواد تشکیل دهنده بتن، نسبت های اختلاط، شرایط ریختن و جادادن بتن، عمل آوردن و مراقبت بتن، ضخامت پوشش بتن و درزهای ساختمانی، تامین می‌شود.

9-1-4ضوابط خاص برای تأمین ایمنی در برابر زلزله

  در این مبحث برای رفتار سازه‌های بتن آرمه در برابر آثار ناشی از زلزله، سه حد شکل پذیری کم، شکل‌پذیری متوسط و شکل‌پذیری زیاد در نظر گرفته شده است.ضوبط مندرج در متن این مبحث تأمین کننده حد شکل‌پذیری کم و ضوابط ویژه فصل بیستم برای تامین حدود شکل‌پذیری متوسط و زیاد می باشد.

9-1-5 واحدها

     سیستم واحدهای مورد استفاده برای کمیت‌های مختلف در این مبحث سیستم دهدهی بین المللی (SI) است.

     واحدهایی که در این مبحث مورد استفاده قرار گرفته‌اند، عبارتند از:

الف - برای طول مترm و میلی متر (mm)

ب - برای سطح، متر مربع(m²) و میلیمتر مربع(mm² )

پ - برای بارهای متمرکز، کیلو نیوتن(kN) و برای بارهای گسترده، کیلو نیوتن بر متر(kN/m) و کیلونیوتن بر متر مربع(kn/m² )، برابر با یک کیلو پاسکال (kpa)

ت – برای جرم مخصوص (جرم واحد حجم)، کیلوگرم بر متر مکعب(kg/m³ )

ث- برای وزن مخصوص(وزن واحد جرم)، کیلو نیوتن بر متر مکعب(kn/m³ )

ج- برای تنش‌ها و مقاومت‌ها، مگاپاسکالMpa، معادل یک نیوتن بر میلیمتر مربع، یا مگا نیوتن بر متر مربع(MN/m² ) و گیگا پاسکال، معادل هزار مگاپاسکال

چ - برای لنگرها، کیلو نیوتن-متر(KN.m)

ح - برای دما، درجه سلسیوس(سانتیگراد)

9-1-6 علایم و اختصارات

     علایم و اختصارات مورد استفاده در این مبحث بطور کلی بنحوی اختیار شده است که هماهنگ با علائم و اختصارات متحد الشکل مورد تایید سازمان بین المللی استاندارد(ISO )می باشد.

فصل دوم

شرایط کلی ارائه و تصویب طرح و نظارت

9-2-1 ارائه طرح و محاسبه، نقشه ها و مدارک فنی

9-2-1-1-نقشه های سازه های بتن آرمه باید بر مبنای نقشه های معماری، که در آن تمامی اندازه ها، ارتفاع ها و سایر ویژگی های اصلی ساختمان به وضوح تعیین شده است، تهیه شوند. یک نسخه از نقشه های معماری مذکور که مبنای محاسبات سازه بتن آرمه قرار گرفته و به امضای مهندس محاسب رسیده باشد باید به نقشه‌های سازه بتن آرمه ضمیمه به مقامات رسیدگی کننده تحویل شود.

9-2-1-2 همراه با نقشه های سازه بتن آرمه، که برای تصویب ارائه شمی شوند، باید دفترچه محاسبات فنی شامل نکات زیر ارائه شود.

الف – ویژگی‌های اصلی به طور اختصار و معرفی ساختمان از نظر نوع بهر‌ برداری، محل اجرای، تعداد طبعات و ارتفاع.

ب - فرضیات و مطالعات انجام شده در مورد مقاومت خاک، سطح سفره آب زیرزمینی و سایر اطلاعات ژئوتکنیکی لازم.

پ – آئین‌نامه‌ها و سایر مباحث مورد استفاده

ج- ویژگی‌های مصالح مورد استفاده در ساختمان از قبیل فولاد و سیمان مصرفی در بتن و مقاومت‌های مشخصه بتن در سنین استاندارد یا مراحل تعیین شده برای اجرا، که طراحی براساس آنها انجام پذیرفته است.

ث- فرض‌های محاسباتی از نظر مشخصات بارهای دائمی، سربارهای بهره برداری، بارهای جوی(باد و برف) و بارهای اتفاقی (زلزله و...)

خ- پلان‌ها ونقشه  قاب‌های بارگذاری شده.

د- روشهای مورد استفاده برای تحلیل و طراحی، نرم افزارهای مورد استفاده برای این امر تنش ها و ضرایب ویژه‌ای که مبنای محاسبه قرار گرفته‌اند.

ذ - جزئیات عملیاتی محاسباتی با افزودن کروکی ها و توضیحات لازم و مشخص کردن نتایج اصلی محاسباتی به صورت واضح و روشن، بطوریکه رسیدگی به محاسبات تا حد امکان آسان باشد. در صورت به کار بردن روشهای رایانه‌ای باید مشخصات و مبنای برنامه های مورد استفاده، فرض‌ها، داده های اولیه و نتایج بدست آمده ضمیمه دفترچه محاسبه شوند.

9-2-1-3- بسته به مورد دو نوع نقشه برای اجرای ساختمان ها تهیه می‌شوند:

9-2-1-3-1- نقشه‌های اجرایی، که علاوه بر اطلاعات نقشه‌های محاسباتی، شامل جزئیات اجرایی سازه از قبیل قطر، تعداد و طول میلگردها، محل قطع و وصله کردن آنها، نوع وصله ها و نظایر آن هستند، بطوریکه اجرای سازه به کمک این نقشه ها بدون ابهام میسر باشد. نقشه‌های اجرایی سازه‌های بتن آرمه با رعایت شرایط زیر باید توسط مهندس محاسب صلاحیتدار تهیه و به مقامات رسیدگی کننده تسلیم شود:

الف – نقشه‌ها باید با اطلاعات کافی و به طور واضح و با مقیاس قابل قبول تهیه شوند.

ب- مقاومت خاک مبنای محاسبه و نیز ویژگی‌های مکانیکی بتن و قولاد باید ذکر شود.

پ- ابعاد و موقعیت تمام قطعات سازه‌ای، موقعیت و ابعد تتمامی بازشوها و سوراخ‌ها باید در نقشه‌ها داده شوند.

ت- جزئیات و مقاطع لازم برای تهیه نقشه‌های کارآگاهی، قطر میلگردها، محل خم، قطع و وصله کردن آنها و اندازه‌های مربوط، باید داده شوند. قسمتی از این اطلاعات را می‌توان در جدول میلگردها قید کرد.

ث- ضخامت پوشش بتن روی میلگردها، قطر بزرگترین سنگدانه قابل مصرف در بتن و حداکثر نسبت آب به سیمان و مقاومت مشخصه بتن و فولاد باید در نقشه داده شوند.

ج-  موقعیت درزهای انقطاع، انبساط، اجرایی و جزئیات آنها در نقشه‌ها داده شوند.

چ- تهیه جدول میلگرد و تعیین وزن فولاد مصرفی به تفکیک هر نوع میلگرد، جزو وظایف طراح ساختمان در قبال کارفرما است، ولی تسلیم آن برای اخذ پروانه ساختمان ضرورت ندارد مگر موقعی که قسمتی از اطلاعات مربوط به میلگردها و نقشه‌های اجرایی قید نشده و تنها در این جدول به آنها اشاره شده باشد.

9-2-1-3-2 نقشه‌های کارگاهی، که متناسب با شرایط هرسازه و سازندگان آن، با استفاده از جزئیات داده شده در نقشه‌های اجرایی و با مقیاس بزرگ، برای قسمت‌های خاص و حساس سازه تهیه می‌شوند. این نقشه‌ها باید براساس نیازهای کارگاه و بر مبنای نقشه‌های اجرایی، همزمان با عملیات اجرایی تهیه شوند و به تأیید دستگاه نظارت برسند.

9-2-2 نظارت و بازرسی

9-2-2-1 اجرای سازه‌های بتن آرمه باید تحت نظر مهندسان صاحب صلاحیت‌ انجام گیرد. توصیه می‌شود که تا حد امکان نظارت عالیه توسط مهندس محاسب  یا افراد صلاحیت‌داری که نمایندگی او را دارند انجام پذیرد.

9-2-2-2 دفتری بنام دفتر کارگاه باید همواره، در کارگاه موجود باشد و در آن موارد زیر برای تمامی بتن‌ها درج شوند.

الف- رده، کیفیت و نسبت‌ها ی اختلاط مصالح بتن.

ب- تاریخ قالب‌بندی، و آرماتورگذاری، بتن ریزی و قالب برداری.

پ- ساعت ساخت و ریختن بتن.

ت- شرایط جوی، از قبیل دما و بارندگی.

ث- نتایج آزمایش‌هایی که روی نمونه‌های مختلف انجام می‌شوند.

ج- هرگونه بار قابل توجه اعمال شده بر کفهای تمام شده، دیوارها و سایر اعضا در حین ساخت.

چ- نام، سمت و امضای عوامل اجرایی فنی حاضر در محل کار.

ح- پیشرفت کلی کار.

   پرونده گزارش‌های روزانه حاوی اطلاعات یاد شده می‌تواند جایگزین دفتر کارگاه شود.

9-2-2-3 در مواقعی که دما کمتر از 5 ویا بیشتر از32 درجه سیلیسیوس باشد درج ارقام کامل مربوط به دما در دفتر کارگاه ضرورت قطعی دارد. دراین گونه موارد باید تمامی تدابیری که برای حفظ بتن از سرما و گرما به کار برده شده است در دفتر کارگاه منعکس شود.

9-2-2-4 دفتر کارگاه ( یا پرونده گزارش‌های روزانه) شامل اطلاعات مذکور باید به امضای مهندس مسؤول و ناظر کارگاه برسد و در تمام مدت اجرای عملیات ساختمانی در محل کارگاه باشد، بطوریکه هنگام مراجعه بازرسان ساختمان بتواند در اختیار آنان قرار گیرد.

یک نسخه از این دفتر باید بعد از اتمام عملیات ساختمانی همراه با نقشه‌های اجرایی نهایی، نزد صاحب کار( نظیر اسناد مالکیت ) و نسخه دیگر نزد مهندس ناظر حفظ و نگهداری شود. ضبط و نگهداری این اطلاعات به صورت رایانه‌ای برای ساختمان‌های مهم الزامی است.

9-2-2-5 چنانچه ضمن اجرای کارهای ساختمانی و در نتیجه بازرسی ساختمان ( یادآوری 1) ملاحظه شود که کارها طبق نقشه‌های اجرایی انجام نیافته یا در اجرای بعضی از قسمت‌های کار اصول فنی مراعات نشده است بازرسان ساختمان باید مراتب را به مسؤول کارگاه تذکر دهند و در صورتی که معایب موجود احتمال بروز خطری برای ساختمان داشته باشند، از کمیسیون فنی بدوی( یادآوری2) تقاضای رسیدگی فوری کنند.

کمیسیون فنی بدوی بلافاصله در کارگاه تشکیل می‌شود و در صورت لزوم دستور توقف تمام و یا قسمتی از کار را صادر و موضوع را برای رسیدگی قطعی به کمیسیون فنی نهایی ارجاع می‌کند. کمیسیون فنی نهایی به موارد مربوطه رسیدگی می‌کند و در صورت لزوم به بررسی محل، برداشت جزئیات و ابعاد اعضای ساخته شده، و انجام آزمایش‌های لازم برای ارزیابی کیفیت مصالح مصرفی و ایمنی اقدام و تصمیم‌ مقتضی اتخاذ می‌کند.

یادآوری(1)  بازرسان ساختمان، مأموران و مقامات صلاحیتداری هستند که به موجب قوانین و آیین‌نامه‌های کشوری و شهرداری محل اختیار بازرسی طرح و اجرای کار را دارند و به طور کلی افرادی هستند که مسؤلیت نظارت عالی فنی و کنترل اعمال ضوابط این مبحث را بر عهده دارند.

یادآوری(2) اعضای کمیسیون‌ها ی فنی بدوی و نهایی به موجب قوانین و مجموعه مقررات ملی ساختمان و شهرداری محل تعیین خواهند شد.

9-2-3 آزمایش بارگذاری

9-2-3-1 هرگاه شرایط و وضع ساختمان طوری باشد که بازرسان ساختمان نسبت به ایمنی آن تردید داشته باشند، و ارزیابی ایمنی از طریق انجام محاسبات فنی به رفع ابهام و تردید منجر نشود، بازرسان می‌توانند از طریق کمیسیون فنی بدوی و تصویب کمیسیون فنی نهایی دستور آزمایش بارگذاری تمام ساختمان و قسمتی از آن را مشکوک است صادر کنند. در این دستور باید جزئیات و مشخصات فنی و نقشه‌های لازم برای آزمایش بارگذاری اعلام شود.

9-2-3-2 آزمایش بارگذاری باید تحت نظر کمیسیون فنی بدوی پس از گذشت حداقل 8 هفته از زمان اجرای قسمت یا موضع مورد نظر به عمل آید: مگر آنکه طراح و صاحب کار با آزمایش قطعات در سن کمتر موافقت کنند. در صورتی که اجرای ساختمان توسط پیمانکار یا پیمانکاران انجام پذیرد تقاضای تقلیل سن آزمایش باید با موافقت آنان همراه باشد.

آزمایش بارگذاری باید بنحوی انجام گیرد که در صورت بروز خرابی، امنیت جانی افراد آزمایش کننده و سالم ماندن تجهیزات تأمین شده باشد.

9-2-4 تصویب روشهای خاص طراحی یا اجرا

اگر برای تحلیل و طراحی، ارزیابی ایمنی، یا اجرای سازه‌های موضوع این مبحث روش‌های جدید ابداع و پیشنهاد شوند که کاربرد آنها دراین مبحث پیش‌بینی نشده باشد یا کاملاً منطبق بر ضوابط این مبحث به شمار نیاید، ولی اعتبار آنها از طریق توجیه علمی ثابت شده باشد، ابداع کنندگان این روشها میتوانند از مراجع ذیصلاح درخواست کنند که رسیدگی به مسأله به یک هیأت فنی متشکل از حداقل سه نفر از خبرگان مربوط منتخب کمیته تخصصی مبحث نهم مقررات ملی ساختمان ارجاع شود.

هیأت فنی پس از بررسی پرونده و در صورت لزوم انجام آزمایشها و تدوین توجیهات نظری، نسبت به قبول یا رد روش پیشنهادی اظهارنظر خواهد کرد و در صورت قبول، محدوده کاربرد و شرایط و ضوابط مربوط را تعیین و ارائه خواهد داد. ضوابط و مقررات اعلام شده بوسیله این هیأت، اعتباری در حد ضوابط این مبحث خواهند داشت. ارزیابی ایمنی قطعات خاص از طریق آزمایش و بدون انجام محاسبه نیز، مشروط به تصویب روش و شرایط آزمایش بوسیله هیأت فنی، می‌تواند قابل قبول باشد.

فصل سوم

مصالح بتن

9-3-1 کلیات

     مصالح مصرفی اصلی بتن عبارتند از سیمان، مصالح سنگی درشت‌دانه(شن)، مصالح سنگی ریزدانه (ماسه) و آب، علاوه بر این مصالح، مواد اصلاح کننده خواص بتن، یعنی مواد افزودنی، پوزولانها و مواد شبه سیمانی، نیز می توانند در بتن استفاده شوند.

بتن و مصالح آن، باید ضوابط و مشخصات مندرج در مقررات ملی ساختمان را برآورده سازند. به عبارت دیگر، بتنی قابل قبول است که خود و مصالح تشکیل دهنده آن و هم خود بتن،ضوابط الزامی مربوط را برآورده سازند.

9-3-2- سیمان

     سیمان‌های مصرفی در بتن عبارتند از سیمان‌های پرتلند پنچ گانه و سیمان‌های ویژه.

9-3-2-1- سیمان های پرتلند

     سیمان پرتلند، سیمان آبی است که از آسیاب کردن کلینکر، به همراه مقدار مناسبی سنگ گچ یا سولفات کلسیم متبلور خام به دست می آید.

     کلینکر سیمان پرتلند،فرآورده‌ای است مرکب، که به طور عمده از سیلیکات های کلسیم و آلومینات‌ها تشکیل می‌شود، و از واکنش حرارتی – شیمیایی مواد آهکی و رسی در کوره پخت سیمان، تا دمای معین، به دست می‌آید.

     سیمان پرتلند یک چسباننده هیدرولیکی یا آبی است، یعنی براثر مخلوط شدن با آب به واکنش شیمیایی با آن، سخت می‌شود. این عمل هیدراتاسیون یا آبگیری نام دارد و توام با تولید حرارت است. حرارت حاصله، حرارت هیدراتاسیون نامیده می‌شود.

     به طور کلی سیمان‌های پرتلند شامل چهار ترکیب اصلی C₃S ، C₂S ، C₃ Aو C₄AF است. C و S و A و F ، به ترتیب نمادهای اکسید کلسیم (CaO )، اکسید سیلیسیم (SiO₂) ، اکسید آلومینیوم( Al₂O₃) ، و اکسید آهن Fe₂O₃ می باشند.

      به طور کلی، ویژگی‌های انواع سیمان‌های پرتلند باید با استاندارد ملی ایران به شماره 389 مطابقت دشته باشد.

     انواع سیمان های پرتلند عبارتند از:

1. سیمان پرتلند یک(I) ، یا سیمان پرتلند معمولی، که با (پ-1) نشان داده می شود. این نوع سیمان در مواقعی به کار می رود که به خواص ویژه‌ای که برای انواع دیگر سیمان‌ها مشخص شده است، نیاز نیست. سیمان پرتلند نوع یک، خود به سه نوع (325-1)، (425-1) و (525-1) تقسیم می شود.

2. سیمان پرتلند نوع دو (II) ، یا سیمان پرتلند اصلاح شده،که با (پ-2) نشان داده می شود. این نوع سیمان، سیمانی است که پایایی آن در برابر سولفات ها از سیمان پرتلندنوع یک کمتر، و از سیمان پرتلند نوع پنج کمتر است. گرمای آبگیری آن نیز از سیمان پرتلند نوع یک کمتر، و از سیمان پرتلند چهار بیشتر است. از این رو برای مواقعی مناسب است که به پایایی متوسط در برابر سولفات،یا به گرمای آبگیری متوسط نیاز باشد.

3. سیمان پرتلند نوع سه (III) ،یا سیمان زود سخت شونده، که با (پ-3) نشان داده می شود. این نوع سیمان در مواقعی به کار می رود که به مقاومت اولیه زیاد نیاز است.

4. سیمان پرتلند نوع چهار (IV) ، یا سیمان با حرارت زایی کم، که با (پ-4) نشان داده می شود. این نوع سیمان در مواقعی به کار می رود که حرارت زایی کم، مطلوب باشد.

5. سیمان پرتلند نوع پنج (V) ،یا سیمان مقاوم در برابر سولفات، که با (پ-5) نشان داده می شود. این نوع سیمان، در مواقعی به کار می رود که به مقاومت زیاد در برابر سولفات نیاز باشد.   

9-3-2-1-1- مشخصات شیمایی الزامی سیمان های پرتلند

     مشخصات شیمیایی الزامی سیمان های پرتلند مطابق جدول 9-3-1 می باشد.

جدول 9-3-1- مشخصات شیمیایی الزامی سیمان های پرتلند

توضیح: در صورت رعایت ضابطه ردیف 7 جدول 2، رعایت ضوابط ردیف های 3، 4 فوق در سیمان نوع پنج الزامی نخواهد بود.

9-3-2-1-2- مشخصات فیزیکی الزامی سیمان های پرتلند

     مشخصات فیزیکی الزامی سیمان های پرتلند مطابق جدول 9-3-2 می باشد.

جدول 9-3-2- مشخصات فیزیکی الزامی سیمان های پرتلند

توضیح: در صورت رعایت ضوابط ردیف های 3 و 4 جدول9-3- 1 در سیمان نوع پنج، رعایت ضابطه ردیف 7 فوق الزامی نخواهد بود.

9-3-2-1-3 مشخصات مکانیکی الزامی سیمان های پرتلند

     مشخصات مکانیکی الزامی سیمان های پرتلند مطابق جدول 9-3-3 می باشد.

جدول 9-3-3- مشخصات مکانیکی الزامی سیمان های پرتلند

توضیح:

1. آزمایش های مقاومت فشاری فوق الذکر بر روی نمونه های ملات های سیمان پرتلند ْ به ابعادmm‌ 50×50×50، و ساخته شده ازبا ماسه با دانه بندی و مشخصات استاندارد، و با نسبت آب به سیمان مشخص و مطابق با روش مذکور در استاندارد ملی ایران به شماره 393 صورت می گیرد.

2. منظور از مقاومت فشاری، میانگین حداقل 4 نمونه به صورت مذکور در فوق می باشد.

9-3-2-1-4- تواتر نمونه برداری از سیمان های پرتلند

     نمونه برداری از سیمان پرتلند ْ‌باید به یکی از روش های زیر صورت گیرد:

    1.  از هر محموله  وارده به کارگاه، 5 کیلو گرم نمونه

2. از محل تسمه نقاله یا لوله انتقال سیمان به سیلو، ‌از هر 40 تن سیمان در حال انتقال یا کمتر،  5 کیلو گرم نمونه، به صورت پیوسته یا ناپیوسته

3. از محل تخلیه سیمان از سیلو، به ازای هر یکصد تن،5 کیلوگرم نمونه

4. از انبار کیسه‌های سیمان،به ازای هر 5 تن سیمان کیسه‌ای، یا کمتر ، یک کیسه به عنوان نمونه

5.  آزمایش‌های فوق حداقل ماهی یک بار، باید انجام شوند.

سایر ضوابط نمونه برداری، مطابق با استاندارد ملی ایران، به شماره 389 ، می باشد. 

9-3-2-1-5- ضوابط پذیرش سیمان های پرتلند

     سیمان‌های پرتلند زمانی  قابل قبول تلقی می‌شوند که ضوابط زیر برآورده شوند:

    1.       نتایج حاصل از یک آزمونه یا میانگین نتایج حاصل از دو آزمونه متوالی، ضوابط مندرج در جدول9-3- 1 و9-3- 2 را برآورده سازند.

2. میانگین نتایج حاصل از دو آزمونه متوالی یا میانگین نتایج حاصل از سه آزمونه متوالی،ضوابط مندرج در ‌جدول9-3- 3 رابرآورده سازند.

 9-3-2-1-6- ضوابط الزامی بسته بندی،حمل و نقل، انبار کردن و  مصرف سیمان های کیسه ای

1. سیمان پرتلند باید در کیسه‌های مناسب، قابل انعطاف بسته بندی شود، به گونه‌ای که رطوبت و مواد خارجی  نتوانند به داخل آن نفوذ کنند و ضمنا کیسه سیمان در هنگام حمل و نقل پاره نشود.

2. مشخصات پاکت کاغذی سیمان‌های کیسه‌ای باید مطابق با استاندارد ملی ایران به شماره 4543 باشد.

3. روی کیسه‌های سیمان باید نوع سیمان پرتلند( یک تا پنج) درج شود. در سیمان‌های نوع یک، باید مقاومت سیمان نیز قید شود.

4. وزن اسمی هر کیسه سیمان پرتلند 50 کیلوگرم می‌باشد.

5. برای هر محموله وارد شده به کارگاه، مشخصات کارخانه و نوع سیمان می‌باید در برگ تحویل ثبت شده باشد.

6. سیمان‌های کیسه‌ای باید براساس نوع به طور جداگانه نگهداری شوند، به گونه‌ای که امکان اشتباه آنها با هم وجود نداشته باشد.

7. سیمان های کیسه‌ای باید بر روی کف خشک، که دست کم به اندازه 10 سانتیمتر از سطح اطراف خود بالاتر باشد، قرار گیرند.

8. ترتیب قرار دادن کیسه‌های سیمان در انبار باید به گونه‌ای باشد که کیسه ها، به ترتیب ورود به انبار مصرف شوند.

9. در مناطق خشک، حداکثر تعداد کیسه سیمان که می توان برروی هم انبار کرد 12 پاکت است، مشروط بر اینکه ارتفاع کل آنها از 8/1 متر تجاوز نکند. اعداد فوق در مناطق شرجی و با رطوبت نسبی بیش از 90 درصد، به ترتیب 8 پاکت و 2/1 متر باشد.

10. در مناطق خشک، کیسه‌های سیمان باید نزدیک به یکدیگر،با فاصله 50 تا 80 میلیمتر از یکدیگر قرار داده شوند تا عبور جریان هوا از بین کیسه ها موجب خشک شدن سیمان بشود. در مناطق شرجی و با رطوبت نسبی ببیش از 90 درصد،کیسه های سیمانی باید به یکدیگر چسبانیده شوند.

11. کیسه‌های سیمان، در همه مناطق،باید حداقل 300 میلیمتر از دیوارها و 600 میلیمتر از سقف فاصله داشته باشند.

12. در مناطق و در فصل‌هایی که احتمال بارندگی وجود داشته باشد، کیسه‌های سیمان یا باید در انبارهای سرپوشیده نگهداری شود و یا اینکه روی آنها با ورقه‌های پلاستیکی پوشانده  شده و این ورقه‌ها به نحو کاملاً مطمئنی در اطراف پایدار و محکم شود. در این مناطق و در این فصل ها، در ها، پنجره‌ها و سیستم های تهویه باید بسته نگهداشته شوند تا از جریان هوای مرطوب در انبار جلوگیری شود.

13. سیمان های کیسه‌ای باید در مناطق با رطوبت نسبی حداکثر 90%، 45 روز پس از تولید، و در سایر مناطق 90 روز پس از تولید مصرف شوند، و اگر بنا به دلایل غیر قابل اجتناب این امر میسر نشد، این سیمان‌ها حتماً باید قبل از مصرف مورد آزمایش قرار گیرند.

14. سیمانی که به مدت زیاد انبار شود ممکن است به صورت کلوخه های فشرده درآید. اینگونه سیمان‌ها را می باید با غلتانیدن پاکت‌ها برروی کف اصلاح کرد. تا به صورت پودر درآیند در صورتی که با یک بار غلتانیدن، کلوخه به پودر تبدیل شود آن را می توان مصرف کرد و گرنه قبل از مصرف باید تحت آزمایش‌های مندرج در بند 9-3-2-1-3- قرار گیرد و ضوابط این بند کنترل شود.

15. سایر ضوابط نگهداری و مصرف سیمان، ‌مطابق با استاندارد ملی ایران، به شماره 2761 می‌باشد.

9-3-2-1-7- ضوابط الزامی انبار کردن و مصرف سیمان های فله

1. سیمان های فله، باید در سیلوهای استاندارد نگهداری شوند.

2. سیلوهای سیمان و شالوده ای آنها باید از نظر سازه ای محاسبه و طراحی شده باشند.

3. سیلوهای سیمان می‌باید مجهز به ترازنما، برای تعیین موقعیت تراز سیمان در داخل سیلو، و نیز دریچه‌ای در پایین برای میل زدن، در صورت طاق زدن سیمان باشند.

4. برای هر محموله وارد شده به کارگاه، مشخصات کارخانه و نوع سیمان باید در برگ تحویل ثبت شده باشد.

5. از آنجا که انتقال سیمان از مخزن کامیون به داخل  سیلو به کمک هوای  فشرده صورت می گیرد و در نتیجه سیمان به تدرج متورم می شود، نباید بیش از 80 درصد ظرفیت اسمی سیلوها را پر کرد.

6. سیمان های فله باید براساس نوع آنها به طور جداگانه نگهداری کرد، به گونه ای که امکان اشتباه آنها با هم وجود نداشته باشد. نوع سیمان موجود در هر سیلو باید به نحو مناسبی مشخص شود.

7. سیمان نگهداری شده در سیلو، باید حداکثر 90 روز پس از تولید مصرف شود، و اگر بنا به دلایل غیر قابل اجتناب این امر امکان پذیر نشد، باید قبل از مصرف تحت آزمایش‌ قرارگیرد.

8. سایر مشخصات سیلوها  و ضوابط نگهداری سیمان در آنها، مطابق با استانداردملی ایران، به شماره 2761 می‌باشد.

9-3-2-2- سیمان های ویژه

9-3-2-2-1- سیمان پرتلند سفید

     این سیمان، از آسیاب کردن کلینکر سیمان سفید با مقدار مناسبی سنگ گچ به دست می‌آید. به طور کلی این سیمان باید ضوابط استاندارد ملی ایران، به شمار 2931، را برآورده سازد.

     مشخصات شیمیایی، فیزیکی و مکانیکی الزامی سیمان پرتلند سفید به ترتیب در جدول‌های 9-3-4- و 9-3-5 و 9-3-6 درج شده اند.

جدول 9-3-4- مشخصات شیمیایی الزامی سیان پرتلند سفید

9-3-2-2-2- سیمان پرتلند رنگی

     سیمان پرتلند رنگی، از افزودن مواد رنگی معدنی بی اثر شیمیایی به سیمان  پرتلند معمولی یا سفید به دست می آید. از سیمان پرتلند معمولی برای ساخت سیمان های پرتلند رنگی قرمز، قهوه‌ای و سیاه استفاده می‌شود و برای ساخت سیمان‌های به رنگ های دیگر، از سیمان سفید استفاده می شود.

جدول 9-3-5- مشخصات فیزیکی الزامی سیمان پرتلند سفید

جدول 9-3-6- مشخصات مکانیکی الزامی سیمان پرتلند سفید

9-3-2-2-3- سیمان پرتلند آمیخته

9-3-2-2-3-1- سیمان پرتلند پوزولانی

 سیمان پرتلند پوزولانی، چسباننده ای آبی است که مخلوط کامل، یکنواخت و همگنی از سیمان پرتلند و پوزولان و سنگ گچ آسیاب شده می‌باشد.  پوزولان ماده ای است سیلیسی، یا سیلیسی و آلومینیومی، ‌که خود به تنهایی یا فاقد چسبانندگی است یا ارزش چسبانندگی آن کم است، ولی به شکل ذرات ریز می‌تواند در مجاورت رطوبت، در دمای معمولی، با هیدروکسید کلسیم واکنش  شیمیایی داده  ترکیباتی با خاصیت سیمانی به وجود آورد. سیمان‌های پرتلند آمیخته با پوزولان‌های طبیعی، به دو گروه سیمان پرتلند پوزلانی معمولی و سیمان پوزلانی ویژه تقسیم بندی می شوند.

سیمان پرتلند پوزلانی معمولی، دارای پوزولان به میزان حداقل 5 و حد اکثر 15 درصد وزنی می‌باشند. این نوع سیمان با نماد (پ.پ) نشان داده می‌شود و برای مصارف عمومی در ساخت ملات یا بتن به کار می‌رود.

 سیمان پرتلند پوزلانی ویژه، دارای پوزولان به میزان  بیش از 15 درصد تا 40 درصد وزنی است. این نوع سیمان با نماد (پ.پ.و) نشان داده می‌شود و معمولاً برای ساخت بتن‌های حجیم و نیز در مواردی که بتن تحت تهاجم شیمیایی قرار می‌گیرد به کار می‌رود. این نوع سیمان، گرمای آبگیری کمی دارد، برابر املاح شیمیایی مقاوم است و مقاومت فشاری آن در روزهای اولیه تا (سه روز) کم است.

 پوزلان مورد استفاده در سیمان های پوزلانی باید با استاندارد ملی ایران به شماره 3433 و سیمان پوزلانی باید با استاندارد ملی ایران به شماره 3432 مطابقت داشته باشد. 

ویژگی های شیمیایی، فیزیکی و مکانیکی الزامی انواع سیمان های پرتلند پوزلانی، به ترتیب در جدول های 9-3-7، 9-3-8‌، 9-3-9 درج شده اند.

جدول 9-3-7- ویژگی های شیمیایی   الزامی سیمان های پرتلند پوزولانی

    ^* تا زمان تدوین استاندارد مربوط به روش آزمون ردیف 3 جدول فوق، می‌باید از یکی از استاندارد‌های معتبر بین المللی استفاده شود.

جدول 9-3-8- ویژگی های فیزیکی الزامی سیمان های پرتلند پوزولانی

جدول 9-3-9- ویژگی های مکانیکی الزامی سیمان های پرتلند پوزولانی

9-3-2-2-3-2- سیمان پرتلند روباره‌ای یا سرباره‌ای

     این سیمان، از آسیاب کردن 15 تا 95 درصد سرباره کوره آهنگدازی فعال وغیر کریستالی (آمورف)، با کلینکر سیمان پرتلند و مقدار مناسبی سنگ گچ به دست می آید. این نوع سیمان پایداری بیشتر در برابر سولفات‌ها دارد و بتن ساخته شده با آن، ‌نفوذ  پذیری کمتر و دوام بیشتری دارد. این نوع سیمان، در مقایسه با سیمان پرتلند معمولی، ‌دیرگیرتر و با گرمای آبگیری کمتر است.

   مشخصات این سیمان باید با استاندارد ملی ایران به شماره 3517 مطابقت داشته باشد 

9-3-2-2-3-3- سیمان بنایی

     مشخصات سیمان بنایی باید با استاندارد ملی ایران به شماره 3516 مطابقت داشته باشد. استفاده از این نوع سیمان در بتن و بتن آرمه مجاز نمی‌باشد، و فقط در ملات و مانند آن بکار می‌رود.

9-3-3 سنگدانه

سنگدانه های بزرگتر از 75/4 میلیمتر (اینچ ، بعد چشمه‌های الک نمره 4) را سنگدانه درشت یا شن، و سنگدانه‌های ریزتر از 75/4 مییلیمتر را سنگدانه ریز یا ماسه می‌نامند.

 طبق تعریف، (بزرگترین اندازه اسمی سنگدانه) عبارتند از اندازه کوچکترین الکی که حد اکثر 10 درصد وزنی سنگدانه بر روی آن باقی بماند. بطور کلی، ویژگی‌های سنگدانه‌های مصرفی در بتن باید با استاندارد ملی ایران به شماره 302 مطابقت داشته باشد.

 9-3-3-1- محدودیت بزرگترین اندازه اسمی سنگدانه های درشت.

     بزرگترین اندازه اسمی سنگدانه‌های درشت نباید از هیچیک از مقادیر زیر بیشتر باشد.

1.       یک پنجم کوچکترین بعد داخلی قالب بتن

2.       یک سوم ضخامت دال

3.       سه چهارم حداقل فاصله آزاد بین میلگردها

4.       سه چهارم ضخامت پوشش روی میلگردها

5.       38 میلیمتر (5/1 اینچ) در بتن آرمه

6.       63 میلیمتر (5/2 اینچ) در بتن غیر مسلح

 9-3-3-2-ضوابط الزامی دانه بندی سنگدانه ریز (ماسه) مصرفی در بتن

این ضوابط مطابق جدول 9-3-10 می باشد.

جدول 9-3-10- ضوابط الزامی دانه‌بندی سنگدانه‌های ریز مصرفی در بتن

روش آزمون دانه‌بندی سنگدانه های ریز با الک، باید مطابق با استاندارد ملی ایران به شماره 4977 صورت گیرد.